1. Louis C.Tiffany. „L’Ange de la Résurection”, 1902 r. (witra¿ – szk³o, o³ów). Musée des Beaux Arts de Montréal. Fot.©: MBAM, Montréal

„Louis Comfort Tiffany – couleurs et lumière” to tytu³ wystawy, która by³a prezentowana od wrze¶nia 2009 do stycznia 2010 roku w Musée du Luxembourg w Pary¿u.

By³a to pierwsza retrospektywna monograficzna prezentacja twórczo¶ci Louis C. Tiffany’ego we Francji, od 1900 roku – daty paryskiej Wystawy ¦wiatowej.

Zorganizowana we wspó³pracy z Musée des Beaux Arts (Muezum Sztuk Piêknych) w Montrealu, wystawa ta pokaza³a ponad 160 najpiêkniejszych kreacji Tiffany’ego w dziedzinie sztuki dekoracyjnej z prze³omu XIX i XX wieku.

Nawi±za³a ona tak¿e do wspó³pracy tego artysty ze s³ynnym przedsiêbiorstwem jego ojca Tiffany and Company w Nowym Yorku, do jego w³asnej dzia³alno¶ci jako architekta wnêtrz, jego kariery miêdzynarodowej, a szczególnie do wspó³pracy z paryskim marszandem dzie³ sztuki, Siegfriedem Bing.

Louis Comfort Tiffany (1848 – 1933 r.), syn Charlesa Lewisa Tiffany’ego, zosta³ uznany za jednego z najbardziej utalentowanych twórców amerykañskich wszystkich czasów.

Jego talent malarski, pasja dla sztuki egzotycznej, a szczególnie innowacje w dziedzinie sztuki szk³a okre¶li³y jego miejsce w czo³ówce designerów amerykañskich.

By³ on tak¿e bezsprzecznym rywalem w tej dziedzinie sztuki wielkich twórcow europejskich z koñca XIX wieku.

Na wystawie zosta³o zgromadzonych wiele przedmiotów dekoracyjnych, jak witra¿e, wazy, lampy, mozaiki, bi¿uteria, rysunki, akwarele i fotografie, bêd±cych ilustracj± znacz±cego udzia³u Tiffany’ego zarówno w technologii i produkcji szk³a, jak i w dziedzinie sztuki dekoracyjnej tamtej epoki, którego znaczenie przetrwa³o do naszych czasów.

2. Louis C.Tiffany. Witra¿ „Magnolias”, 1900 r. (szk³o, o³ów). Saint Petersburg, Musée de l’Ermitage. Fot.©: Yuri Molodkovets

Najpowa¿niezjsz± grupê eksponatów stanowi³y witra¿e. Cztery monumentalne, sakralne przeszklenia witra¿owe zosta³y wypo¿yczone z Musée des Beaux Arts w Montrealu, w tym „L’Ange de la Résurection” (szk³o i o³ów, 1902 r., fot.1).

By³y to orygina³y, pochodz±ce z zespo³u 18 witra¿y nale¿±cych do prezbiteriañskiego ko¶cio³a amerykañskiego w Montrealu i zrealizowane w latach 1897-1902 przez atelier Tiffany.

Zdemontowane, poddane pracom konserwatorskim, zosta³y przewiezione do Pary¿a i na powrót zmontowane na miejscu wystawy (co zreszt± jest dowodem wielkiego wysi³ku organizatorskiego).

Innym przyk³adem oryginalnego witra¿a by³o dzie³o „Magnolias” („Magnolie”, szk³o i o³ów, wym. 134x77 cm, 1900 r. fot 2). Witra¿ ten pochodzi³ z kolekcji Muzeum Ermita¿u w Petersburgu.

Zosta³ on zakupiony przez cara rosyjskiego podczas paryskiej Wystawy ¦wiatowej w 1900 roku.

Jednym z interesuj±cych eksponatów by³ tak¿e oryginalny witra¿, zrealizowny w 1894-95 roku w atelier Tiffany’ego w Nowym Yorku, wg projektu i kartonu (1892 r.) autorstwa francuskiego artysty-malarza Henri Toulouse-Lautrec. Witra¿ ten stanowi obecnie czê¶æ kolekcji Musée d‘Orsay w Pary¿u.

Jego tytu³ to „Au nouveau cirque, la clownesse aux cinq plastrons” („W nowym cyrku, dziewczyna-clown o 5 plastronach”, szk³o i o³ów, 120x85 cm) wg baletu „Papa Chrysanthème”.

3. Louis C.Tiffany. Lampa „Paon”, przed 1906 r. (szk³o „Favrile”, o³ów, br±z). Kolekcja prywatna. Fot.©: DR

Oprócz witra¿y, na wystawie zaprezentowane zosta³o ponad 30 przedmiotów dekoracyjnych, wypo¿yczonych z Metropolitain Museum of Art w Nowym Yorku, a tak¿e podobna ilo¶æ z Virginia Museum of Fine Art w Richemond, oraz cztery z sze¶ciu waz nale¿±cych do Musée du Luxembourg w Pary¿u.

Pozosta³e eksponaty zosta³y wypo¿yczone z ró¿nych kolekcji prywatnych.

Tiffany potrafi³ wykorzystaæ dla swoich nowych technologii w dziedzinie szk³a o¶wietlenie elektryczne, które w³a¶nie zaczê³o byæ stosowane. ¦wiat³o elektryczne podkre¶la³o walory po³yskliwo¶ci i przejrzysto¶ci dekoracyjnych aba¿urów z kolorowych kawa³ków szk³a, oprawionych w o³owian± siatkê.

4. Louis C.Tiffany. Mozaika „Aux cacatoès à huppe jaune”, 1916 r. (szk³o iryzowane). Accrington, Haworth Art Gallery. Fot.©: The Haworth Art Gallery

Fantastyczna kariera tego artysty, malarza, dekoratora, witra¿ysty, twórcy ro¿norodnych kreacji w dziedzinie sztuki szk³a, inicjatora nowych technologii w jego produkcji a równocze¶nie utalentowanego handlowca i publicysty zakoñczy³a siê w dniu jego ¶mierci w wieku 84 lat w 1933 roku.

Niestety, tak¿e liczne, miêdzynarodowe przedsiêbiorstwa, które tworzy³ i którymi kierowa³ ten artysta i biznesmen w jednej osobie, nie przetrwa³y po jego odej¶ciu.

Ostatnie – Louis C. Tiffany Studios Corporation – zosta³o zlikwidowane w 5 lat po jego ¶mierci, w 1938 roku, a ca³e jego wspania³e wyposa¿enie zosta³o sprzedane na publicznej licytacji przed ostatecznym zburzeniem tak¿e samego budynku tego s³ynnego niegdy¶ atelier.

Nawet siedziba fundacji, która stworzy³ w swojej prywatnej rezydencji Laurelton Hall w Long Island w 1918 roku, gdzie zgromadzone zosta³y liczne dokumenty, korespondencja, materia³ fotograficzny, rysunki i kartony – sp³onê³a w 1957 roku.

Tylko niewielka ilo¶æ tych bezcennych zbiorów uratowa³a siê z po¿aru i pozwoli³a na odtworzenie jego kariery zawodowej i dzia³alno¶ci ¶wiadcz±c o tym, ¿e by³ postaci± wyj±tkow±, o ró¿norodnch zdolno¶ciach. Po nim nie by³o ju¿ nikogo, kto by potrafi³ kontynuowaæ dzia³alno¶æ artystyczn±, twórcz± i równocze¶nie handlow± z podobn± pasj± i talentem co Louis C. Tiffany.

5.Louis C. Tiffany. Lampa z piwoniami (detal), 1904-1915 r. New York, The Metropolitain Museum of Art. Fot.©: The Metropolitain Museum of Art

Witra¿e 2000

Powy¿szy tekst zosta³ zredagowany wg dokumentacji prasowej, uzyskanej w miejscu wystawy, czyli w Musée du Luxembourg w Pary¿u, a do³±czone do niego zdjêcia stanowi³y ilustracjê do tej¿e dokumentacji i objête s± zezwoleniem do publikacji w tym artykule.