Producent (dostawca) wyrobu budowlanego wprowadzając szybę
zespoloną do obrotu i stosowania w budownictwie, według „filozofii
Dyrektywy Budowlanej Nr 89/106/EWG” powinien dowieść, że typ
lub tzw. rodzina typu określonego wyrobu, są zgodne z wymaganiami
podstawowymi dla przewidywanego zastosowania w obiekcie budowlanym.
Deklaracja Zgodności jest najważniejszym oświadczeniem Producenta jako
Strony w procesie budowlanym, gdyż obliguje do pełnej odpowiedzialności
i wskazuje na deklarowane cechy techniczne (użytkowe) typu wyrobu,
jako dane do identyfikacji typu w powiązaniu z rzetelnie wykonywanym
programem badań. Producent szkła i szklanych wyrobów budowlanych
powinien znać i/lub wskazać w oparciu o dane Zamawiającego,
przewidywane użycie szyby zespolonej w obiekcie budowlanym
oraz zastosować adekwatny do tego program badań dla deklarowanych
parametrów typu szyby.

Planowanie badań jest bardzo ważnym elementem
oceny zgodności dla każdego typu szyb zespolonych
izolacyjnych (SZI). Planem badań należy
obejmować każdy typ lub rodzinę typu
SZI według normowych programów badań
wszystkich funkcji użytkowych podlegających sprawdzaniu,
a przewidzianych przez Projektanta określonego
obiektu budowlanego. Plan badań typu realizuje
się poprzez Wstępne Badanie Typu (WBT) oraz
Zakładową Kontrolę Produkcji (ZKP). Oznacza to, że
Producent SZI powinien żądać od Zamawiającego
lub Inwestora wszelkich informacji techniczno-projektowych
dla każdego typu SZI, w tym normowych
parametrów użytkowych, układu budowy SZI oraz
geometrii i rodzaju składowych tafli szkła, a nawet
wysokości geograficznej i warunków klimatycznych
położenia i realizacji dla określonego obiektu budowlanego.
Często spotykany zapis w Deklaracji Zgodności
w odniesieniu do szyb zespolonych izolacyjnych,
jakoby opisany typ w deklaracji, cyt:
„przeznaczony do stosowania w budownictwie
i budynkach” – jest błędny. Taki zapis jest jedynie
dopuszczalny w przypadku deklarowania zgodności
przez Producenta typu szkła „surowego”, przykładowo
szkła float, szkła wzorzystego, szkła z powłokami,
tafli do szkła warstwowego, itd., przeznaczonego
z reguły do dalszego rozkroju i przetwórstwa
w procesie termicznego wzmacniania i hartowania
szyb, klejenia szyb i/lub do montażu typu SZI, przeznaczonych
następnie dla określonego zastosowania
w obiekcie budowlanym.
Wymagania podstawowe dla szyb
zespolonych w budownictwie
obiektowym
Wyrób budowlany jest rzeczą ruchomą, bez
względu na stopień jej przetworzenia, przeznaczoną
do obrotu, wytworzoną w celu zastosowania w sposób
trwały w obiekcie budowlanym, wprowadzoną
do obrotu jako wyrób pojedynczy lub jako zestaw
wyrobów do stosowania we wzajemnym połączeniu
stanowiącym integralną całość użytkową i mającą
wpływ na spełnienie wymagań podstawowych,
o których mowa w art. 5 Ustawy Prawo budowlane.
Te wymagania podstawowe to:
􀁺 bezpieczeństwo konstrukcji,
􀁺 bezpieczeństwo pożarowe,
􀁺 bezpieczeństwo użytkowania,
􀁺 odpowiednie warunki higieniczne i zdrowotne oraz
ochrony środowiska,
􀁺 ochrona przed hałasem i drganiami,
􀁺 oszczędność energii i odpowiednia izolacyjność
cieplna przegród.
Wszystkie oszklenia wykonane z użyciem SZI
(w tym oszklenia ze spoiwem konstrukcyjnym)
w budownictwie mają wpływ na spełnianie przez
obiekt budowlany wymagań podstawowych. Warto
też wspomnieć, że we współczesnym budownictwie
obiektowym występują także dodatkowe (ponad
normowe) wymagania Inwestora, dotyczące przykładowo
właściwości estetycznych i luksusowych dla
oszkleń w obiektach reprezentacyjnych. Wymagania
takie zapisane w kontrakcie lub uzgodnione z Dostawcą,
stają się obowiązujące dla Producenta.
Dokumentowanie zgodności
Oznakowanie [B] i Krajowa Deklaracja Zgodności
albo oznakowanie CЄ i Deklaracja WE muszą
być poprzedzone oceną zgodności, wykonaną przez
producenta według wymaganych systemów 3 lub 4,
oraz z udziałem jednostki akredytowanej w przypadku
zastosowania systemu 1 lub 2+. Dopiero taka
Deklaracja upoważnia Producenta do wprowadzenia
wyrobu na rynek krajowy i europejski (EWG), również
z uwzględnieniem dodatkowych przepisów niektórych
państw wspólnoty (w tym także specyfiki polskiego
prawa budowlanego i prawa cywilnego).
Ważnym obowiązkiem Producenta lub Dostawcy
wobec Odbiorcy i/lub Użytkownika wyrobów budowlanych
jest rzetelna informacja o podstawowych
cechach technicznych i właściwościach użytkowych,
a zakres informacji, sposób jej umieszczania i znakowania
wyrobów jest określony w przepisach wykonawczych
prawa budowlanego.
Oznakowaniu CЄ wyrobu powinny towarzyszyć
następujące informacje:
􀁺 nazwa, siedziba i adres producenta, w tym adres
zakładu produkcyjnego,
􀁺 nazwa, siedziba i adres upoważnionego przedstawiciela,
jeśli producent ma siedzibę poza Europejskim
Obszarem Gospodarczym,
􀁺 ostatnie dwie cyfry roku, w którym umieszczono
oznakowanie,

􀁺 numer certyfikatu zgodności, jeśli był wymagany
(dotyczy systemu 1 i 2+),
􀁺 dane identyfikujące cechy i właściwości użytkowe,
wynikające ze zharmonizowanej specyfikacji
technicznej i/ lub europejskiej aprobaty technicznej
(dla danego typu i jego wszystkich właściwości
użytkowych)
Do wyrobu budowlanego, oznakowanego znakiem
budowlanym [B] producent jest obowiązany
dołączyć następujące informacje w sposób umożliwiający
zapoznanie się z nimi przez użytkownika:
􀁺 nazwę, siedzibę i adres producenta, w tym adres
zakładu produkcyjnego,
􀁺 identyfikację wyrobu, tj. nazwę, nazwę handlową,
typ, odmianę, gatunek i klasę według specyfikacji
technicznej (dla danego typu i jego wszystkich
właściwości użytkowych),
􀁺 numer i rok publikacji Polskiej Normy wyrobu lub
Aprobaty Technicznej, z którą potwierdzono zgodność
(dla danego typu i wszystkich specyfikacji
technicznych),
􀁺 numer i datę wystawienia Krajowej Deklaracji
Zgodności,
􀁺 inne dane, wynikające ze specyfikacji technicznej
(dla danego typu i wszystkich specyfikacji
technicznych),
􀁺 nazwę jednostki certyfikującej, jeśli taka jednostka
brała udział w zastosowanym systemie oceny
zgodności (dotyczy systemu 1 i 2+).
W razie weryfikacji zgodności oszklenia po oddaniu
obiektu budowlanego do użytkowania, dokumentacja
powykonawcza jest głównym źródłem informacji
dotyczących Uczestników i Stron procesu budowlanego,
zastosowanych wyrobów budowlanych,
komponentów, szczeliw, materiałów pomocniczych
i elementów systemowych, a także dokumentów ich
zgodności z projektem, zwłaszcza według wymagań,
wynikających z funkcji projektowanych oszkleń wedle
specyfikacji technicznych, tj. stosownych norm
zharmonizowanych i aprobat technicznych.
Identyfikacja wyrobu i producenta (oraz importera)
jest możliwa zwykle podczas oględzin technicznych
oraz badania dokumentów źródłowych, w tym
dokumentacji powykonawczej.
Gdy szyba jest prawidłowo oznakowana lub istnieje
wiarygodna etykieta, to identyfikacja typu wyrobu,
daty produkcji oraz producenta jest stosunkowo
łatwa. Czasem identyfikacja SZI wymaga jednak
demontażu szyby z okna, z fasady, nawet poprzez
usunięcie wstęgi spoiwa konstrukcyjnego, ale zawsze
identyfikacja typu wyrobu i producenta jest
niezbędna dla prawidłowej weryfikacji zgodności
oszklenia w zabudowie. W okresie trzech lat nowo
wybudowanego budynku działa zwykle rękojmia za
wady fizyczne (rękojmia nie obejmuje konsumentów),
a w określonym zakresie także gwarancje Producenta
i/lub Wykonawcy oraz dostawców materiałów,
co umożliwia weryfikację zgodności oszklenia
w razie reklamacji jakości lub wystąpienia tzw. wad
ukrytych. Istotny jest jednak zakres i wyłączenia, zawarte
w dokumencie gwarancyjnym bowiem należy
pamiętać, że gwarancja jest to dobrowolne oświadczenie
gwaranta i występuje w przypadku, gdy kupujący
otrzymał od sprzedawcy dokument gwarancyjny
(konsument też może otrzymać gwarancję ustną), co
do jakości rzeczy sprzedanej.
Każda Deklaracja Zgodności typu SZI ma kluczowe
znaczenie w systemie dopuszczenia do stosowania
w budownictwie i może być przedmiotem
kontroli w treści i w formie ze strony Urzędu Nadzoru
Budowlanego. Wiąże się z tym odpowiedzialność
Dostawcy i Producenta, a w przypadku udokumentowania
niezgodności z wymaganiami podstawowymi
może nastąpić w określonym trybie wpisanie danego
typu SZI do Krajowego Wykazu Zakwestionowanych
Wyrobów Budowlanych, prowadzonego przez Głównego
Inspektora Nadzoru Budowlanego.
Wprowadzenie do obrotu wyrobu budowlanego
nie nadającego się do stosowania przy wykonywaniu
robót budowlanych i/lub oznakowanie wyrobu, które
nie spełnia wymagań określonych w Ustawie o wyrobach
budowlanych, wywoła poważne skutki karne.
Brak zgodności i wady
wykonania oszklenia
na przykładach ogólnych
Braki zgodności typu SZI występują zarówno jako
niedotrzymanie przez Producenta wymagań wobec
dokumentów odniesienia (normy i aprobaty techniczne),
ale również jako wady prawne wystawionych
dokumentów źródłowych, tj. Certyfikatów Zgodności
z normą, Certyfikatów Zakładowej Kontroli Produkcji,
Raportów z Wstępnego Badania Typu, czy Deklaracji
Zgodności. Każdy z wymienionych dokumentów ma
wymaganą, określoną w przepisach prawa budowlanego,
minimalną zawartość podlegającą kontroli.
Przykładowo, jeśli w Deklaracji Zgodności typu
SZI, przeznaczonego do obiektu, w którym projektant
zapewnia funkcje ochronne oszklenia przed atakiem
ręcznym i bezpieczeństwem użytkownika, to brak wykazu
parametrów w tym zakresie i klas ochronnych
zastosowanych szyb dyskwalifikuje taką deklarację
i stanowi wadę prawną upoważniającą do stwierdzenia
braku zgodności z prawem budowlanym.
Z brakiem zgodności i wadliwością oszkleń wiąże
się podmiot i przedmiot odpowiedzialności za błędy
w oszkleniach, wymagający szerszego przedstawienia
problemu w kilku, przedstawionych poniżej,
perspektywach.
􀁺 Zakres i forma projektu budowlanego (dot. oszklenia):
􀁹 za opracowanie projektu i nadzór autorski odpowiada
inwestor;
􀁹 opis techniczny projektu architektoniczno-budowlanego
powinien określać rozwiązania
konstrukcyjno-materiałowe wewnętrznych
i zewnętrznych przegród budowlanych,
􀁹 część rysunkowa powinna przedstawiać elewacje
z określeniem graficznym lub opisowym na
rysunku wykończeniowych materiałów budowlanych
i kolorystyki, a w stosunku do budynku
ogrzewanego – rozwiązania konstrukcyjnomateriałowe
przegród zewnętrznych wraz
z niezbędnymi szczegółami budowlanymi,
mającymi wpływ na właściwości cieplne
i szczelność przegród.
􀁺 Odpowiedzialność za oszklenie i jego jakość:
􀁹 uczestnicy procesu budowlanego: inwestor,
inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant,
kierownik budowy lub wydzielonych robót (odcinka,
np. oszklenia określonej fasady);
􀁹 odpowiedzialność zawodowa dotyczy: architekta,
projektanta, kierownika budowy lub
konstrukcji, inspektora nadzoru inwestorskiego,
rzeczoznawcy budowlanego i specjalistów
(ustawa nie określa specjalizacji dot. oszklenia);
􀁹 odpowiedzialność karna dotyczy osób: „wykonujących”
samodzielne funkcje techniczne
bez uprawnień lub wprowadzających do obrotu
i przy wykonywaniu robót wyroby niedopuszczone
do stosowania, lub nie przestrzegających
przepisów projektowania i wykonywania
robót;
􀁹 odpowiedzialność karna i karno-skarbowa
dotyczy szczególnie firm i osób, wprowadzających
do obrotu i stosowania wyroby podlegające
oznaczaniem znakiem budowlanym lub
alternatywnie znakiem CЄ, a nie oznaczonych
lub nie posiadających stosownego dokumentu
zgodności (certyfikatu, deklaracji), a także
w przypadku różnych fałszerstw, w tym przedsiębiorcy
„zbiorowego” za czyny zabronione,
którymi są zachowania osób fizycznych, szczególnie:
czyny nieuczciwej konkurencji, przestępstwa
przeciwko obrotowi gospodarczemu,
przeciwko wiarygodności dokumentów, przeciwko
obowiązkom celnym, itd.;

􀁹 odpowiedzialność administracyjna dotyczy
głównie inwestora;
􀁹 odpowiedzialność cywilna dotyczy sprzedawców
i dostawców wyrobów i usług budowlanych
(oszklonych lub ze szkła) w trybie specjalnych
warunków sprzedaży konsumenckiej
i obrotu rynkowego, w ogólności różnych form
zobowiązań ujętych w III Księdze Kodeksu Cywilnego,
odpowiedzialność cywilna obejmuje
również sferę umów dostaw i umów na roboty
budowlane, których forma i treść mają istotny
wpływ na przedmiot odpowiedzialności,
a zwłaszcza umowy sprzedaży między przedsiębiorcami
a konsumentami oraz szerokie znaczenie
skutków reklamacji jakości;
􀁹 za brak (oraz wady) umowy na roboty w formie
pisemnej lub brak dokumentacji.
􀁺 Wyroby szklane dla budownictwa, jako przedmiot
odpowiedzialności:
􀁹 wszelkie wyroby oszkleniowe, w tym elewacje,
fasady, okna i drzwi przeszklone, jeśli
􀁹 wyroby nie są odpowiednio oznaczone,
a dostawca nie dysponuje dokumentami udzielonych
wytwórcy (dostawcy) komponentów, tj.
wymaganych aprobat technicznych i/lub certyfikatów
zgodności z Polską Normą, zależnie
od właściwego dla funkcji użytkowej, systemu
oceny zgodności;
􀁹 wszelkie wyroby oszkleniowe w ramach usług
budowlanych, do których nie dołączono informacji
o istotnych cechach wyrobu albo usługi,
lub oznaczenia, które mogą wprowadzić
w błąd; a także zatajenia ryzyka, jakie wiąże
się z korzystaniem z nich (czyny nieuczciwej
konkurencji).
􀁺 Błędy w projekcie i wykonaniu oszklenia, jako
przedmiot odpowiedzialności:
􀁹 brak w projekcie niezbędnych szczegółów
budowlanych i materiałowych, w tym
w zakresie obliczeń statycznych przeszkleń
i wymagań normowych, konstrukcyjnych oraz
węzłów mocowania i/lub podparcia elementów
szklanych i oszkleń, np. na parcie wiatru lub
obciążenie śniegiem;
􀁹 brak specyfikacji i wymagań w umowach na
dostawy wyrobów szklanych, w tym dodatkowych
testów lub próbek np. heat soak, odporności
powłok, zgodności odcieni, itd.;
􀁹 brak umów na roboty montażowe oszklenia,
wytycznych stosowania elementów szklanych,
w tym niezbędnej dokumentacji wykonawczej;
􀁹 gdy przedsiębiorca budowlany „podejmuje”
samodzielne funkcje techniczne bez uprawnień,
a często bez niezbędnej wiedzy o produkcie
szklanym;
􀁹 gdy pracownik firmy montującej fasadę szklaną
wykonuje mocowanie szkła w węzłach według
własnego uznania i doświadczenia w doborze
elementów dystansowych, klocków oraz podkładek
podłożowych i oporowych;
􀁹 brak lub niedostateczny nadzór inwestorski w systematycznej
kontroli zabudowy szkła, zwłaszcza
w wielkowymiarowej fasadzie szklanej;
􀁹 błędy w zabudowie kształtek szklanych i innych
szkieł surowych, zwłaszcza dotyczące
dylatacji termicznej i oddziaływań konstrukcji
budynku na szkło.
Wybrane właściwości SZI,
a wady fizyczne (ukryte) oszkleń
W znacznie trudniejszej sytuacji jest nabywca
i użytkownik indywidualny wszelkiego rodzaju
oszkleń w budownictwie indywidualnym i jednorodzinnym.
Wynika to z faktu, że
osobę fizyczną, czyli nabywcę lub użytkownika
jako Konsumenta, w świetle przepisów prawa
cywilnego nie obejmuje rękojmia, a jedynie zgodność
towaru z umową i warunki gwarancji, jeśli taka
gwarancja jakości została jemu imiennie udzielona.
Ponadto często się zdarza, że Konsument otrzymuje
jedynie rachunek lub fakturę od Dostawcy, a umowa
zawarta jest tylko w formie ustnej, bez dokumentu
gwarancyjnego, co w razie sporu o jakość i trwałość
towaru znacznie utrudnia roszczenia w tym zakresie.
W związku z tym wskazuję poniżej wybrane właściwości
SZI, które są objęte obowiązującym Producenta
planem badań w ramach WBT oraz ZKP.
Badanie standardowej zdolności adsorpcji
sita molekularnego (Tc) jest metodą badania aktywności
sita (ustalanej dotąd metodą „ΔT”) i powinno
być wykonywane w celu ustalenia zgodności
z definicją SZI oraz w przypadku, gdy Producent SZI
nie ma ważnego świadectwa kontroli od producenta
sita molekularnego. Stosowanie dotychczasowej
metody „ΔT” jest nadal możliwe, jednak pod warunkiem
zawartym w normie PN-EN 1279-6, Załącznik
informacyjny K, iż dla określonej wartości ΔT
(i metody) będzie ustalona zawartość wody w sicie
molekularnym. Metodyka badania standardowej
zdolności adsorbcji wilgoci w próbce sita luzem
(Tc), oraz badania początkowej zawartości wilgoci
w sicie molekularnym z tzw. próbki całkowitej, pobranej
z SZI (Ti), jest podana w PN-EN 1279-2, Załącznik
normatywny B.
Testowanie wytrzymałości (adhezji) uszczelniaczy.
Metoda i urządzenie jest przeznaczone do
badania odporności złącza na rozerwanie (adhezji),
w tym złączy SZI w układach zabudowy szyb w systemach
elewacyjnych i umożliwia badanie zgodnie
z PN-EN 1279-6, Załącznik informacyjny F. Badanie
adhezji obejmuje złącza: szkło- uszczelniacz- szkło,
oraz ramka dystansowa- uszczelniacz- ramka dystansowa,
w tym z tzw. ramką ciepłą. Celem badania
odporności SZI na symulowane obciążenie jest
test wytrzymałości złącza (próbki) na rozdzielenie
o wartości 0,30 MPa w czasie 10 minut.
Badanie twardości szczeliwa po utwardzeniu.
Badanie twardości należy wykonywać pobierając
szczeliwo do foremki bezpośrednio z maszyny dozującej
lub ze specjalnej mieszarki dla szczeliw dwuskładnikowych.
Próbka w foremce jest utwardzana
według zalecanych warunków normatywnych i poddawana
badaniu twardości przy użyciu twardościomierza
w skali Shore’a A, według metodyki, podanej
w PN-EN 1279-6, Załącznik informacyjny E.
Badanie lotności komponentów. Badanie lotności
należy wykonywać wygrzewając próbki w temperaturze
co najmniej 70o C przez 7 dni. Przy ocenie
wyników należy stosować ważenie z dokładnością
około 0,0005 g, według metodyki, podanej w PNEN
1279-6, Załącznik informacyjny G.
Podsumowanie
Weryfikacja jakości szyb zespolonych w zabudowie
dotyczy zarówno dużych obiektów o wielu funkcjach
użytkowych, jak również budynków rodzinnych
i reprezentacyjnych oraz rezydencji, w których istotne
znaczenie ma oszklenie o najwyższej oczekiwanej
jakości użytych materiałów i wykonania. W Europejskim
Obszarze Gospodarczym duże znaczenie
mają prawa Konsumenta, także nabierające znaczenia
w Polsce. Te przesłanki wskazują na konieczność
rzetelnej oceny zgodności i ciągłego doskonalenia
organizacji zarządzania jakością przez każdego Producenta
SZI w Polsce.

Wojciech Korzynow
www.stronaszklar.neostrada.pl