Czytaj także -

Aktualne wydanie

2021 05 okladka1

Świat Szkła 05/2021

User Menu

 

 ET-160x600-PL-3

 

 

 

facebook12

czytaj newsy Świata Szkła

- więcej szklanej architektury

 

Baztech

Miesięcznik Świat Szkła

indeksowany jest w bazie

czasopism technicznych

 

 

Tagi Globalne

Przykładowe wydanie

Świat Szkła 3/2021

2021 03 okladka1

(do pobrania) 

Wydanie Specjalne

okladka Dom inteligentny 22

(w opracowaniu) 

 dom bez barier okladka

gotowy

20200909przeciwpozarowe przegrody budowlane

 

Fasady przeszklone termika akustyka odpornosc ogniowa 2016

 

okna pasywne 2015a

 

Fotowoltaika w architekturze okladka

 

20140808Przegrody przeciwpozarowe

 

konstrukcje szklane

 

20140533 Konstrukcje przeszklone 2

 

Katalog 2021 okladka

 

banner konferencja 04 2019

 RODO

 pl 480x100 AW Banner 201208

 

baner4 abprojekt

Wymagania i klasyfikacja zamknięć przeciwpanicznych i awaryjnych Część 1
Data dodania: 11.01.08

 

Wymagania i klasyfikacja zamknięć przeciwpanicznych i awaryjnych Część 1

Istotnym elementem bezpieczeństwa budynków są zagadnienia zapewnienia właściwej ewakuacji użytkowników i innych osób w nich przebywających, w przypadkach wyjątkowych, np. wybuchu pożaru, ataku terrorystycznego, podłożenia ładunków wybuchowych itd. Opuszczanie pomieszczeń i budynku jest głównie możliwe przez otwory w ścianach wyposażone w drzwi. Jednak w ekstremalnych sytuacjach ludzie reagują w sposób nieprzewidywalny i dochodzi wtedy przeważnie do paniki oraz chaosu i rozpaczliwego poszukiwania najkrótszej drogi ucieczki. Konieczne więc jest zapewnienie możliwości szybkiej, bezpiecznej i skutecznej ewakuacji z budynku lub innego terenu zamkniętego.

 

     Umożliwić to mogą drzwi, które zostaną otwarte bez potrzeby użycia klucza lub jakiegokolwiek innego przedmiotu i to w sytuacji występowania paniki. Takie otwarcie zapewniają urządzenia usytuowane w poprzek powierzchni wewnętrznej drzwi, pozwalające na ich otwarcie w każdej chwili, ręcznie lub pod naciskiem ciała.


     Największa możliwość wybuchu paniki i chaosu występuje w budynkach zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej, jak lokale rozrywkowe i hale widowiskowe, galerie handlowe, terminale itp., czyli w miejscach, gdzie znajduje się zwykle dużo ludzi. W obiektach tych wyposażenie drzwi znajdujących się na drogach ewakuacyjnych w urządzenia zwane zamknięciami przeciwpanicznymi lub awaryjnymi jest obowiązkiem związanym z bezpieczeństwem.

Zdarzało się często w przeszłości – a nie można wykluczyć tego obecnie – że zarządy budynków blokują zamknięcie przeciwpaniczne od wewnątrz łańcuchem lub stalową linką, zamykaną na kłódkę. Ma to na celu udaremnienie niekontrolowanego otwarcia od wewnątrz, co jednak świadczy o nieuprawnionym, a wręcz karygodnym przedkładaniem bezpieczeństwa budynku i znajdującego się w nim mienia nad bezpieczeństwo i zdrowie ludzi.

Takie postępowanie wyklucza możliwość prawidłowego zadziałania celowo założonych urządzeń bezpieczeństwa, a drzwi ewakuacyjne, zamiast wyjściem ratunkowym, stają się pułapką i przeszkodą nie do sforsowania.



Przepisy i normy dotyczące zamknięć przeciwpanicznych i awaryjnych

     Ogólne wymagania dotyczące dróg ewakuacyjnych wynikają z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690 z późniejszymi zmianami).

Zgodnie z tymi przepisami, z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi powinna być zapewniona możliwość ewakuacji w bezpieczne miejsce na zewnątrz budynku, bezpośrednio albo drogami komunikacji ogólnej, zwanymi drogami ewakuacyjnymi.

Ponadto wyjścia na drogi ewakuacyjne powinny być wyposażone w drzwi z możliwością ich ręcznego otwierania, przy czym w budynkach przeznaczonych dla więcej niż 50 osób powinny otwierać się na zewnątrz.

Ponieważ drzwi, w sytuacji zagrożenia, mogą stanowić dla ludzi ogarniętych paniką przeszkodę, uniemożliwiającą sprawną ewakuację, dlatego w w/w „warunkach technicznych” określono minimalne ich wymiary.

Najmniejsza szerokość w świetle ościeżnicy wynosi 0,9 m, natomiast wysokość wynosi 2,0 m, ale wymiar dotyczący szerokości powinien być dostosowany do liczby osób przewidywanych do ewakuacji. W przypadku drzwi dwuskrzydłowych, szerokość skrzydła głównego (czynnego) nie może być także mniejsza niż 0,9 m.


     Najistotniejszym wymaganiem, dotyczącym przedmiotu publikacji jest zapis, że drzwi stanowiące wyjście awaryjne z pomieszczenia, w którym może przebywać więcej niż 300 osób, oraz drzwi na drodze ewakuacyjnej z tego pomieszczenia, powinny być wyposażone w urządzenia przeciwpaniczne.


     Urządzenia przeciwpaniczne zaliczane są do asortymentu specjalistycznych okuć budowlanych i są objęte dwiema normami:
- PN-EN 1125:1999 Okucia budowlane. Zamknięcia przeciwpaniczne do wyjść uruchamiane prętem poziomym. Wymagania i metody badań (łącznie ze zmianą A1:2002);
- PN-EN 179:1999 Okucia budowlane. Zamknięcia awaryjne do wyjść uruchamiane klamką lub płytką naciskową. Wymagania i metody badań (łącznie ze zmianą A1:2002).



     W normach podkreślono, że podstawowym zadaniem zamknięć jest możliwość odblokowania drzwi przez jedno naciśnięcie elementu uchwytowego, którym może być drążek, listwa, klamka lub płytka, w czasie krótszym niż jedna sekunda, również w przypadku, gdy drzwi są zablokowane od zewnątrz.


     Wymagania konstrukcyjne i eksploatacyjne podane w powyższych normach mają na celu zapewnienie skutecznego zamknięcia od strony zewnętrznej i możliwości otwarcia w razie konieczności od strony wewnętrznej.


     Okucia przeciwpaniczne, wykonane zgodnie z normą PN-EN 1125:1999 i zainstalowane właściwie na drzwiach, umożliwiają ewakuację osobom przy minimalnym wysiłku i bez wcześniejszej znajomości funkcjonowania urządzenia, a więc działającym prawie odruchowo.

Podstawowym wymaganiem stawianym tym okuciom jest łatwość otwarcia drzwi przez osoby niedoświadczone, a także starsze i niepełnosprawne. Jest to możliwe z tego względu, że jeżeli z powodu paniki, pierwsza z osób, która dotrze do drzwi z zamknięciem przeciwpanicznym nie zdoła uruchomić dźwigni przeciwpanicznej, to napór kolejnych osób na drzwi całym ciałem spowoduje nacisk na pręt i uruchomienie dźwigni otwierającej.



     Zamknięcia awaryjne zgodne z normą PN-EN 179:1999 są również stosowane w drzwiach ewakuacyjnych, ale w odróżnieniu od zamknięć przeciwpanicznych stosuje się je w budynkach, w których ludzie są zaznajomieni z wyjściem awaryjnym, specjalnymi okuciami i ich działaniem, zatem w miejscach, gdzie nie przewiduje się wybuchu paniki oraz chaosu.

Mogą to być np. biurowce, gdzie przeprowadza się systematyczne szkolenie pracujących tam ludzi. W zamknięciach awaryjnych otwieranie drzwi następuje przez naciśnięcie na klamkę z góry w dół lub na płytkę naciskową poziomo w kierunku ewakuacji, czyli na zewnątrz.


     Normy PN-EN 1125:1999 i PN-EN 179:1999 określają wymagania dotyczące produkcji, działania i badania poszczególnych rodzajów zamknięć. Nie zawierają jednak żadnych szczegółowych rozwiązań wyrobów, a jedynie podają wymiary wymagane ze względu na bezpieczeństwo.

Zarówno zamknięcia przeciwpaniczne, jak i awaryjne, objęte postanowieniami norm, mają zastosowanie wyłącznie do skrzydeł drzwiowych rozwieranych lub obrotowych, których masa nie przekracza 200 kg, wysokość nie przekracza 2500 mm, a szerokość – 1300 mm.


     Obie powyżej wymienione normy uwzględniają dwa rozwiązania zamknięć:
- przeznaczone do stosowania wyłącznie w drzwiach jednoskrzydłowych,
- specjalnie przeznaczone do stosowania w drzwiach jednoskrzydłowych i/lub w zestawach drzwi dwuskrzydłowych.



 Charakterystyka zamknięć

Zamknięcia przeciwpaniczne
     Zgodnie z definicją zawartą w normie PN-EN 1121:1999 zamknięciem przeciwpanicznym nazywamy mechanizm składający się z rygli zazębiających się z zaczepami osadzonymi w otaczającej ościeżnicy drzwiowej lub w podłodze, w celu zabezpieczenia drzwi, gdy są one zamknięte. Rygle mogą być zwalniane za pomocą pręta, umieszczonego poziomo, równolegle do wewnętrznej powierzchni drzwi, przez jego poruszenie w dowolnym miejscu na skutecznej długości, w kierunku posuwania się i/lub po łuku w dół.


     Z powyższej definicji wynika, że występują dwa podstawowe typy zamknięć przeciwpanicznych oznaczone jako:
- typu A – z prętem poruszanym po łuku w dół, przedstawione na rys. 1,
- typu B – z prętem poruszanym poziomo w kierunku przesuwania, przedstawione na rys. 2.



Zamknięcie awaryjne
     Definicja zawarta w normie PN-EN 179:1999 określa, że zamknięciem awaryjnym nazywamy mechanizm składający się z rygla/rygli zazębiającego się z zaczepem/zaczepami osadzonym w otaczającej ościeżnicy lub w podłodze, w celu zabezpieczenia drzwi, gdy są one zamknięte. Rygiel/rygle może być zwalniany za pomocą klamki lub płytki naciskowej – umieszczonej na wewnętrznej powierzchni drzwi – poprzez ich poruszenie w dół lub w kierunku wyjścia.


     Powyższa definicja dzieli zamknięcia awaryjne na dwa podstawowe typy oznaczone jako:
- typu A – uruchamiane klamką poruszaną po łuku w dół, przedstawione na rys. 3,
- typu B – uruchamiane płytką naciskową, naciskaną w kierunku wyjścia, przedstawione na rys. 4.

 

 


     Budowa i zasada działania zamknięcia przeciwpanicznego i awaryjnego jest zbliżona, przedstawia się więc tylko jeden rodzaj zamknięcia – przeciwpaniczne.


     Podstawowym elementem tego rodzaju zamknięć jest mechanizm napędowy  uruchamiany poziomym prętem, sterujący ryglem lub ryglami, blokującymi skrzydło drzwiowe w położeniu zamkniętym, wchodzącymi w zaczep lub zaczepy osadzone w ościeżnicy drzwi lub w podłodze.

 

Prętem uruchamiającym zamknięcie może być drążek naciskowy (zamknięcie typu A) lub listwa naciskowa (zamknięcie typu B). Drążek naciskowy mocowany jest pomiędzy obrotowymi wspornikami, z których bierny znajduje się od strony zawiasów drzwi, a czynny, od strony zamka i rygla.

 

W skład zamknięcia wchodzi również cięgno pionowe, będące przedłużeniem rygla i łączące go z prętem poprzez mechanizm napędowy.


     W zależności od potrzeby, od strony zewnętrznej stosuje się zamek z różnymi rozwiązaniami funkcjonalnymi. Jedną z tych funkcji jest zabezpieczenie przed wejściem niepowołanych osób od strony zewnętrznej, przez blokadę klamki, za pomocą jednostronnej wkładki bębenkowej.


     Przykładowe zamknięcie przeciwpaniczne typu A, jedno i dwupunktowe (wg prospektu firmy VACHETTE) przedstawiono na rys. 5.


     Zamknięcia przeciwpaniczne mogą blokować skrzydło drzwiowe w jednym, dwóch lub trzech punktach. Miejsca blokowania pokazano na rys. 6, przy czym w rozwiązaniu:
„a” – blokada następuje w jednym punkcie, w stojaku pionowym ościeżnicy od strony przylgi, z ryglem w mechanizmie napędowym, tj. w położeniu centralnym,
„b” – blokada następuje w dwóch punktach, w progu lub podłodze i podprożu,
„c” – blokada następuje w trzech punktach – w progu, nadprożu i centralnie, w stojaku pionowym ościeżnicy od strony przylgi.

 

 

 

inż. Zbigniew Czajka
Instytut Techniki Budowlanej
Oddział Wielkopolski
 

LITERATURA
- Normy PN-EN 1125:1999 i PN-EN 179:1999
- Aprobaty Techniczne AT/97-05-0044, AT-06-0678/2004
- Prospekty firmy VACHETTE
- Prospekty firmy BKS i G-U Polska
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

 

więcej informacji: Świat Szkła 12/2007

 

Czytaj także --

 

 

01 chik
01 chik