Aktualne wydanie

2021 04 okladka

Świat Szkła 04/2021

User Menu

 

 ET-160x600-PL-3

 

 

 

facebook12

czytaj newsy Świata Szkła

- więcej szklanej architektury

 

Baztech

Miesięcznik Świat Szkła

indeksowany jest w bazie

czasopism technicznych

 

 

Tagi Globalne

Przykładowe wydanie

Świat Szkła 3/2021

2021 03 okladka1

(do pobrania) 

Wydanie Specjalne

okladka Dom inteligentny 22

(w opracowaniu) 

 dom bez barier okladka

gotowy

20200909przeciwpozarowe przegrody budowlane

 

Fasady przeszklone termika akustyka odpornosc ogniowa 2016

 

okna pasywne 2015a

 

Fotowoltaika w architekturze okladka

 

20140808Przegrody przeciwpozarowe

 

konstrukcje szklane

 

20140533 Konstrukcje przeszklone 2

 

Katalog 2021 okladka

 

banner konferencja 04 2019

 RODO

 pl 480x100 AW Banner 201208

 

baner4 abprojekt

Techniki zdobienia szkła. Malowanie ręczne
Data dodania: 06.03.09

Zdobienie metodą malowania ręcznego znane jest prawie tak długo, jak sam sposób wytwarzania szkła i stosowane jest nadal. Techniki tej nie wyparły wysokonakładowe metody dekorowania, jak sitodruk pośredni i bezpośredni, opisane w pierwszych dwóch częściach cyklu.

Malarstwo na szkle znane już było w
starożytności, w Egipcie i Rzymie. Metodę
tę wykorzystywano w XIII i XIV wieku
w świecie arabskim, głównie w celu maskowania
wad powstałych w trakcie produkcji
szkła. Pod koniec XIX wieku malowanie
szkła stało się ponownie bardzo
popularne. Współczesne dekoracje malowane
na szkle zgodne są zazwyczaj
z ogólnymi trendami w sztuce i cieszą
się niesłabnącym popytem na rynku.

Technika malowania ręcznego polega
na nanoszeniu na szkło farb przy pomocy
pędzla lub innych narzędzi, jak tampony,
stemple, szablony lub gąbki. Uzyskiwana
w ten sposób barwna powłoka
pokrywa zwykle część powierzchni szkła
tworząc wzory stanowiące kombinację
rysunku i barwy. Metoda jest bardzo pracochłonna
i wymaga od wykonawcy wysokich
kwalifikacji, a wręcz talentu.
Istnieją dwa zasadnicze sposoby malowania
szkła:
 malowanie nietrwałe zwane „malowaniem
na zimno”, z zastosowaniem
farb, które nie przylegają trwale do
szkła,
 malowanie trwałe wymagające zastosowania
farb ceramicznych i wypalania
w stosownej do rodzaju szkła
temperaturze.
Zdobienia wykonywane sposobem
„na zimno” są zwykle mało odporne na
ścieranie, rysowanie, a także na działanie
wody i czynników atmosferycznych.
Malowanie farbami ceramicznymi,
dzięki zastosowaniu procesu wypalania
dekoracji, zapewnia trwałe spojenie farby
ze szkłem.
Techniką malowania ręcznego zdobione
są głównie: galanteria szklana,
szkło gospodarcze i witrażowe (fot.1).
Proces zdobienia wyrobów szklanych
metodą trwałego malowania ręcznego
składa się z następujących etapów:
 zaprojektowanie dekoracji dostosowanej
do rodzaju i kształtu wyrobu,
 przygotowanie wyrobu do malowania,
 przygotowanie farb do malowania,
 przygotowanie narzędzi,
 malowanie,
 wypalanie.
Zaprojektowanie dekoracji
Projekt może obejmować zdobienie
wraz z formą samego wyrobu lub wyłącznie
wykonanie wzoru na gotowym przedmiocie
szklanym. Jednak niezależnie, czy
mamy do czynienia ze standardowym
wyrobem z oferty hut szkła, czy przedmiotem
wykonanym na specjalne zamówienie,
należy pamiętać, że zdobienie ma
za zadanie uwydatnić lub poprawić walory
estetyczno-użytkowe wyrobu.
Bardzo często projekt powstaje wyłącznie
jako wizja artysty i jest urzeczywistniany
dopiero podczas malowania

– w ten sposób powstają dekoracje Krystyny
Kruszewskiej (fot. 2).
Dzięki jej uprzejmości, autorki niniejszego
artykułu mogły być świadkami
powstawania dekoracji w jej pracowni
PorcelanaArt.
Przygotowanie wyrobu
do malowania
Przygotowanie wyrobu do malowania
jest bardzo istotnym etapem, często

mającym decydujący wpływ na końcowy
efekt zdobienia.
Dekorowana powierzchnia szklana
musi być czysta i odtłuszczona. Najlepiej
do mycia stosować roztwór detergentów
w ciepłej wodzie. Po myciu szkło
powinno schnąć samo, gdy zachodzi
potrzeba szybkiego wysuszenia można
zastosować do przemycia alkohol etylowy
(fot. 3).
Powierzchnię przeznaczoną pod dekorację
należy zabezpieczyć przed ponownym
zabrudzeniem – najlepiej przystąpić
do zdobienia bezpośrednio po
umyciu i wysuszeniu wyrobu.
Wyrób przed zdobieniem należy dokładnie
obejrzeć w celu zlokalizowania
ewentualnych wad szkła, co umożliwi
rozmieszczenie dekoracji tak, aby je
w miarę możliwości zamaskować.
Częstą praktyką w malowaniu ręcznym
jest tzw. znaczenie, polegające na
zaznaczaniu na wyrobie rozmieszczenia
i obrysu wzorów, zgodnie z projektem
dekoracji.
Przygotowanie farb
do malowania
Zastosowanie farb kryjących, transparentnych
lub matujących, jak również
odpowiedniej ich kolorystyki, zależy od
rodzaju zdobionego szkła. Przykładowo,
szkło witrażowe dekoruje się zwykle farbami
transparentnymi i matującymi, zaś
kryjących używa się tylko do naniesienia
konturów.
Pasty do malowania ręcznego sporządza
się ucierając starannie na palecie
proszek farbowy z medium organicznym
lub wodnym (fot. 4). Jako medium
organiczne często stosowana jest
terpentyna, z dodatkami olejków poprawiających
spoistość i opóźniających wysychanie
pasty. Do przygotowania past
używa się również wody z dodatkami,
np. cukru. Doświadczeni malarze mają
opracowane własne, często skrzętnie
skrywane receptury „mikstur” do zarabiania
farb. Dostępne są również media
wodne i organiczne produkowane przez
specjalistyczne firmy.
Przygotowanie narzędzi
Przygotowana pasta nanoszona
jest na zdobiony wyrób przy pomocy
pędzli z cienkiego i elastycznego włosia
zwierzęcego, zwykle z bobra lub kuny.
W tablicy 1 przedstawiono stosowane
rodzaje pędzli, umożliwiające osiągnięcie
różnych efektów malarskich – cienkich
linii, napisów, pasków, pokrywania
dużych i małych powierzchni. Należy
podkreślić, że uzyskanie zamierzonego
efektu zdobienia zależy w dużym stopniu
od prawidłowo dobranego pędzla

(fot. 5). Po zakończeniu pracy pędzle
należy starannie oczyścić z resztek
pasty, płucząc je w odpowiednim rozpuszczalniku
w przypadku stosowania
medium organicznego lub w wodzie, gdy
stosowany jest zaprawiacz mieszający
się z wodą. W przypadku nanoszenia
powtarzających się wzorów, farbę
można nakładać używając stempli, tamponów,
szablonów i gąbek.
Stemple – metalowe, plastikowe,
drewniane lub kauczukowe matryce –
służą do odbijania na szkle drobnych
fragmentów rysunku.
Tamponami nazywamy wypełnione
watą małe woreczki z irchy lub gazy, służące
do dokładnego rozprowadzania farby
na większych powierzchniach.
Używając zwykłej gąbki, w zależności
od jej struktury (patrz fot. 6-7) można
osiągnąć bardzo interesujące efekty
dekoracyjne.
W celu usprawnienia malowania
obwódek lub pasków na szkłach o
kształtach obrotowych, jak również
niekiedy do malowania tła stosuje się
tarcze obrotowe zwane krążkami malarskimi.
Jak wynika z powyższego, narzędzia
do malowania ręcznego mogą być bardzo
różne, ale zawsze powinny ułatwiać
malującemu osiągnięcie zamierzonego
efektu zdobniczego.
Malowanie
Po przygotowaniu narzędzi i farb
można przystąpić do urzeczywistnienia
projektu – naniesienia farb na wyrób
szklany (fot. 8-9).
Funkcjonują reguły, zgodnie z którymi
maluje się poszczególne fragmenty zaprojektowanego
wzoru. Zwykle najpierw
pokrywa się największe powierzchnie,
następnie mniejsze, a na końcu uzupełnia
się drobne fragmenty – kropki,
kreski, linie. W trakcie nadawania obrazowi
światłocieni oraz nakładania jednej
barwy na drugą, nanosi się zwykle farby
ciemniejsze i bardziej nasycone na jaśniejsze.
Należy tu podkreślić, że istotna
jest znajomość właściwości proszków
farbowych, uwzględniająca możliwości
nakładania kolejnych warstw farb
na siebie. W tym celu należy korzystać

z informacji technicznych od producenta
środków zdobniczych, ewentualnie przeprowadzić
własną próbę naniesienia i
wypalenia farb przed zastosowaniem na
właściwym wyrobie.
Wypalanie
Wypalanie wyrobów z dekoracjami
malowanymi ręcznie prowadzone jest
zwykle w piecach komorowych. Dobór
warunków wypalania (temperatura, czas,
sposób ustawienia w piecu, atmosfera)
odbywa się zgodnie z ogólnie stosowanymi
zasadami dotyczącymi wyrobów szklanych,
które zostały opisane w artykułach
poświęconych technice sitodruku.
Bardzo często wyroby zdobione ręcznie
posiadają niestandardową formę
(kształt i grubość szkła). W takim przypadku
proces wypalania wymaga szczególnej
uwagi, zwłaszcza ze względu na
możliwość powstawania naprężeń termicznych.
W celu uniknięcia deformacji
lub całkowitego zniszczenia wyrobu,
wzrost temperatury nie może być zbyt
gwałtowny, również studzenie winno być
prowadzone niezbyt szybko (fot. 10).
Technika malowania ręcznego to zwykle
domena artystów. Przedstawienie tej
metody w postaci gotowej do stosowania
„instrukcji” jest praktycznie niewykonalne.
Możliwe jest jedynie podanie ogólnych
zasad, których stosowanie zapewnia
poprawność wykonania zdobienia.
Dopiero nabywana z czasem wprawa połączona
z przynajmniej odrobiną talentu
gwarantuje tworzenie naprawdę niepowtarzalnych
dzieł (fot. 11). Trwałość namalowanych
na szkle wzorów zapewnia
zdobienie z zastosowaniem farb ceramicznych.
Jest ono, co prawda, bardziej
pracochłonne i kosztowne niż malowanie
„na zimno”, chociażby poprzez konieczność
zastosowania procesu wypalania,
gwarantuje jednak możliwość podziwiania
tworzonych dzieł przez wiele lat.
Malowanie ręczne jest metodą, która
chętnie łączona jest z innymi technikami
dekorowania, na przykład ze zdobieniem
natryskowym, o czym napiszemy
w jednym z najbliższych numerów
„Świata Szkła”.


mgr inż. Małgorzata Marecka
mgr inż. Irena Witosławska

Instytut Szkła i Ceramiki
Zakład Badawczo-Produkcyjny
Farb Ceramicznych

Zdjęcia:
mgr inż. Małgorzata Warda,
Małgorzata Witosławska

patrz też:


- Wyroby ze szkła zdobione farbami ceramicznymi – wymagania i badania , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska, Świat Szkła 3/2009

- Techniki zdobienia szkła - Zdobienie w procesie formowania , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska,  Świat Szkła 12/2006

- Techniki zdobienia szkła - Matowanie , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska, Świat Szkła 3/2006

- Techniki zdobienia szkła - Natrysk , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska, Świat Szkła 12/2005

- Techniki zdobienia szkła - Malowanie ręczne , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska, Świat Szkła 10/2005

- Techniki zdobienia szkła - Sitodruk bezpośredni , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska, Świat Szkła 7-8/2005

- Techniki zdobienia szkła - Sitodruk pośredni (kalkomania) , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska, Świat Szkła 5/2005

oraz:

- Techniki Zdobienia szkła - Malowanie ręczne  , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska, Świat Szkła - Wydania Specjalne/Szkło zdobione,

- Techniki zdobienia szkła - Zdobienie w procesie formowania , Małgorzata Marecka, Irena Witosławska Świat Szkła - Wydania Specjalne/Szkło zdobione

 

więcej informacji: Świat Szkla 10/2005

*) „Świat Szkła” 5/2005 s. 57 i 7-8/2005 s. 60

Fot. 1. Przykłady wyrobów szklanych ręcznie malowanych

Fot. 2. Krystyna Kruszewska w swojej pracowni

Fot. 3.

Tabela 1. Rodzaje pędzli stosowane przy ręcznym malowaniu

Fot. 5.

Fot. 6-7. Zdobienie za pomocą gąbki

Fot. 8.

Fot. 9. Dekoracje przed wypaleniem. W prawej kolumnie powiększenie detali zdobienia

 Fot. 10. Wyrób po wypaleniu

Fot. 11.

 

 

 

01 chik
01 chik